مقدّمه
هیچ مکانی در دنیا، مانند کعبه، این چنین مورد توجه، علاقه، احترام و تکریم قرار نگرفته است. مسلمانان در جای جای جهان، روزی پنج مرتبه رو به کعبه، این مکان مقدس نماز می گزارند، سر تعظیم خم کرده، پیشانی بر خاک می نهند و تمام آرزویشان این است که برای مراسم حج و عمره، به دیدار کعبه روند و خدا را عبادت کنند.
خداوند بلند مرتبه، در قرآن کریم می فرماید:
«ما کعبه را محل اجتماع و مکان امن قراردادیم. سپس از مقام ابراهیم برای خود جایگاه نماز قرار دهید. به ابراهیم و اسماعیل سپردیم که خانه مرا برای طواف کنندگان، معتکفان، راکعان و ساجدان پاکیزه دارند.»(۳۷)
پیرامون کعبه همیشه پر است از کسانی که در برابر خداوند سر فرود آورده اند; آنان که عاجزانه به نیایش مشغول اند، واعظان و همه آن ها که به خلوت این مکان مقدس پناه برده اند. آنان را می بینی در هر ساعتی از شب یا روز، در فصل های پیاپی، همیشه تاریخ، تا قیام قیامت.
به سبب مقام والای کعبه است که چنین در قلب انسان ها جای گرفته.
پیش از اسلام و پس از آن، همواره پادشاهان و شاهزادگان، به دنبال شهرت یافتن بر سر تهیه و مزیّن نمودن پرده خانه کعبه و پذیرایی از زائران رقابت می کردند. پرده خانه کعبه به صورت مکانیزه برای اولین بار در کارخانه ای در مکه تهیه شد. این پروژه با دستور ملک عبدالعزیز مبنی بر ساختن بنای کارخانه در نزدیکی مسجدالحرام آغاز شد.
کارخانه مراحل مختلف عمران و توسعه را پشت سر گذاشت تا تبدیل شود به اثری بدیع و برجسته در ارتقای فرهنگی و نمادی از خدمتگزاری در تجهیز مسجدالحرام و مسجدالنبی.
این امر موجب انتشار مجموعه ای شد که جزئیات کامل تاریخی و اهمیت کارخانه را از جهت اسلامی بررسی کند.
اهمیت تاریخی ـ مذهبی خانه کعبه:
خانه کعبه از دیرباز قبله مسلمانان از کشورها و نژادهای مختلف بوده است. آنان پنج بار در هر روز، به هنگام نماز، رو به سوی کعبه می ایستند و قلب و روحشان در آرزوی زیارت آن است. چه لذّتی می برند زائران، هنگامی که برای به جا آوردن حج، به سوی این مکان های مقدس می روند. خداوند متعال در قرآن می فرماید:
«نخستین خانه ای که برای مردم قرار داده شد، همان است که در سرزمین مکه است که پربرکت و مایه هدایت جهانیان است. در آن، آیات روشن و مقام ابراهیم است. هرکس وارد آن شود، در امان است.»
از زمانی که خداوند زمین و موجودات آن را آفرید، هیچ نقطه واحدی در جهان نبود که احترامی مانند کعبه داشته باشد.
زائران هنگام طواف خانه کعبه دعا می کنند و خداوند را حمد و سپاس می گویند. قلب های همه مسلمانان در سراسر جهان، هنگام نماز، متوجه کعبه می گردد. این یگانه خانه عبادت در این نقطه پاک، از چنان حرمت والایی در قلب های مردم برخوردار است که هیچ نقطه دیگری در دنیا همانند آن یافت نمی شود. حتی مشرکین در دوره جاهلیت برای تقرب و عبادت، بت های خود را در کعبه می گذاشتند. هرکس که با مقاصد شوم به مسجدالحرام نزدیک شود، به راستی شکست خورده و رسوا می شود.
در کتاب های تاریخی، داستان ها و احادیث متفاوتی، در مورد ساختمان کعبه نقل شده است. تعداد زیادی از این احادیث که از صحابه و تابعین نقل شده، در مورد ساختمان بیت عتیق است. گروهی معتقدند که پیش از خلقت آدم(علیه السلام) به وسیله فرشتگان ساخته شده، گروهی دیگر عقیده دارند که حضرت آدم(علیه السلام) آن را ساخت، بعضی شیث پسر آدم را سازنده کعبه می دانند و عده ای می گویند که دو هزار سال پیش از خلقت زمین خداوند کعبه را بنا نهاد و سپس زمین زیر آن مستقر گردید.
درباره صحت و سقم این اخبار، در هیچ یک از منابع اسلامی مطلبی بیان نشده است. مهم این است که کعبه از زمانی که خداوند آسمان ها و زمین را خلق کرد، برپا بوده است. در کتاب های بخاری و مسلم (دو منبع از احادیث اهل سنت) از عبدالله بن عباس نقل شده که پیامبر(صلی الله علیه وآله) در روز فتح مکه فرمودند:
«از روزی که خداوند آسمان ها و زمین را خلق کرد، این مکان واجب الاحترام بود و تا روز قیامت با عنایت خدا همان گونه باقی خواهد ماند.»
اما به فرموده قرآن، حضرت ابراهیم و فرزندش اسماعیل(علیهما السلام) بنای کعبه را پی ریزی کردند. این مطلب پیشینه ساختمان کعبه را ثابت می کند. حضرت اسماعیل(علیه السلام) در طول زندگی خود، با دقت و توجه تمام، از خانه کعبه محافظت نمود. پس از وی نگهداری کعبه به برادرش نبت و سپس به برادر دیگر او رسید و این افتخار بعدها نصیب پسر وی; از قبیله جرهم شد.
رسیدگی به امور کعبه در این قبیله، همچنان ادامه یافت و پس از ترک خوردن دیوارهای کعبه، مرمت آن را به عهده گرفتند و نیز ارتفاع آن را افزایش دادند.
یکی از پادشاهان یمن که قصد تخریب خانه کعبه را داشت، به دست قریش شکست خورد. سپس یکی دیگر از پادشاهان یمن اقدام به تخریب آن کرد که قریش با آنان روبه رو شد و مهاجمان را شکست داد. برای سومین بار الحمیاری، پادشاه دیگر یمن سعی کرد کعبه را خراب کند و گنج های آن را برباید، اما تندباد شدیدی وی را متوقف کرد. او بعدها دچار بیماری صعب العلاجی شد و اطرافیان به او توصیه کردند که تسلیم شود و کعبه را محترم بشمرد و آن را طواف کند. موی سر خود را در آن جا بتراشد و همه آثار فروتنی را نسبت به مسجدالحرام نشان دهد. پادشاه این توصیه را پذیرفت و شش روز در مکه ماند و با شکوه ترین پارچه را برای ساختن پرده خانه کعبه تقدیم کرد. برای همین، اعتقاد بر این است که الحمیاری نخستین کسی بود که خانه کعبه را با پارچه ملبّس کرد.
سال ها گذشت و قبایل در مکه به تجارت مشغول بودند و خرافات به طور گسترده ادامه می یافت. تلاش مؤمنان برای هدایت مردم به راه راست و ایمان حقیقی بی نتیجه بود. قبیله قریش به خارج مکه مهاجرت کرد و کنترل خود بر کعبه را از دست داد. تا این که فردی از قبیله قریش حکومت و اداره کعبه را به دست گرفت و توجه فراوانی به آن مبذول داشت. او شؤون و تکالیف دینی جدیدی وضع کرد. او دارالندوه (تالار مناظره) را ساخت. پس از وی، اداره کعبه به پسرش عبدالدار واگذار شد و بعد از او، فرزندان عبد مناف در اداره کعبه شریک شدند. حفاظت از کعبه، پرچم و دارالندوه به پسران عبدالدار و میزبانی، تهیه آذوقه و رهبری، به پسران عبدمناف رسید. چند سال قبل از بعثت حضرت محمد(صلی الله علیه وآله) قریش خانه کعبه را که بهوسیله آتش گسترده ای آسیب دیده بود، بازسازی کرد. قریش بر شرک خود و عرب بر جاهلیت خود باقی بود تا خداوند اراده کرد که نور اسلام بر انسانیت بتابد. از کعبه ندای یکتاپرستی برخیزد، بت پرستی از میان برود و کعبه قبله شود; مکانی که مردم از شرق و غرب هنگام نماز رو به سوی آن کنند.
کعبه در دوران حکومت های مختلف، چندین بار بازسازی شد. در سال ۱۰۴۰هـ . ق.
کعبه بعد از سیلابی شدید تخریب و سپس بازسازی شد. محوطه مسجدالحرام در گذر زمان توسعه یافت. بسیاری از روش های مدرن معماری در طرح توسعه به کار رفت. محل سعی میان صفا و مروه در ۱۳۷۵هـ . ق. مسطح و هموار شد. در توسعه یافتگی شهری، توجه زیادی به حفاظت از مسجدالحرام در برابر سیلاب هایی که از کوه های اطراف مکه سرازیر می شد و در گذشته به محوطه مسجد می ریخت مبذول گشت. معایب سقف کعبه مرمت و دیوارهای آن مستحکم شد. نگهداری از مسجدالحرام همچنان ادامه یافت، سرویس های نظافتی در خدمت پاکیزگی مسجداند و رواق ها کم نظیر و بی مانندند. در حال حاضر مسجدالحرام می تواند در یک زمان به راحتی پذیرای ۷۵۰ هزار (هفتصد و پنجاه هزار) نمازگزار باشد. کمیته های فنی پیوسته در حال بررسی ساختمان هستند تا هر نوع نقص یا آسیب را کشف کرده و در مورد راه هایی که راحتی زائران را فراهم کند گزارش هایی ارائه کنند.
پرده کعبه در گذر زمان
پرده کعبه، نشانه احترام، ارزش و اعتبار این خانه مقدس است. تاریخ پرده، بخشی از تاریخ کعبه به حساب می آید.
در تاریخ آمده است که حضرت اسماعیل(علیه السلام) کعبه را جامه می پوشید. همچنین نوشته اند که عدنان بن عاد، جد بزرگ پیغمبر(صلی الله علیه وآله) نخستین کسی بود که کعبه را با پارچه پوشانید. پس از او افراد زیادی در پیش از اسلام، کعبه را پوشش دادند. آنان این امر را وظیفه ای دینی می دانستند. هرکس که تمایل داشت خانه کعبه را ملبّس کند، مجاز بود و می توانست به آزادی و در هر زمانی که می خواست این کار را انجام دهد.
جنس پرده از حصیر، پارچه یمنیِ راه راه، ابریشم، پارچه پنبه ایِ عراقی، شال های یمنی یا نوعی پارچه مصری بود. همه این منسوجات در دوره قبل از اسلام شناخته شده بودند. وقتی پرده ها روی هم قرار می گرفت و سنگین می شد، آنها را پاره می کردند و به مردم می دادند و یا دفن می کردند.
پرده کعبه در زمان پیامبر
پیش از فتح مکه، پیامبر(صلی الله علیه وآله) در پوشش کعبه شرکت نمی کرد; زیرا مشرکین به ایشان چنین اجازه ای را نمی دادند. اما پس از فتح مکه پیامبر(صلی الله علیه وآله) پرده سابق را حفظ کردند تا این که پرده به وسیله زنی که قصد داشت با بخور مشتعل آن را خوشبو کند آتش گرفت. در این زمان پیامبر(صلی الله علیه وآله) کعبه را با پارچه یمنی پوشاندند.
پرده کعبه در زمان معاصر
در ۱۳۴۶ هجری قمری، دستور ساخت کارخانه ای برای بافت پرده کعبه صادر شد. همه چیز در این رابطه مهیا گردید. کارخانه در اواسط همان سال افتتاح و نخستین پرده کعبه در مکه تولید شد. برای تکمیل کار و تهیه آن، در بهترین طرح ممکن، که در شأن قداست کعبه باشد، کارخانه در ۱۳۶۲هـ . ق. بازسازی شد. در ۱۳۹۷هـ . ق. ساختمان جدید در امّ الجود در مکه افتتاح شد. این کارخانه مجهز به ماشین های مدرن برای تولید پارچه بود. در حالی که بخش دستی به خاطر ارزش بالای هنری به کار خود ادامه می داد. یک بخش اتوماتیک هم شروع به کار کرد. با این که هم اکنون کارخانه به پیشرفته ترین دستگاه ها مجهز است، هنوز هم سنت هنر دستی را حفظ می کند. بنابراین، پرده در زیباترین طرح تولید می شود.
تشریح پرده کعبه
پرده کعبه از ابریشم خالص سیاه رنگ تهیه شده که بر روی آن این عبارات حک شده است: «لا إله إلاّ الله، محمد رسول الله، الرحمن الرحیم، جَلَّ جلاله»
(شکل شماره ۱)
این پارچه ۱۴ متر ارتفاع دارد. در ۳۱ بالای آن ناحیه «کمربند» پرده وجود که ۹۵ سانتی متر عرض و ۴۵ متر طول دارد و شامل ۱۶ قسمت بوده و پرده را از هر طرف احاطه کرده است.
کمربند به صورت طرح برجسته دوخته شده و بهوسیله نخ نقره با روکش طلا لعاب داده شده است. تعدادی از آیه های قرآن به روش خاصی از کتابت عربی بر روی آن خطاطی شده است.
در هر یک از ارکان کعبه، زیر کمربند، سوره اخلاص درون دایره ای نوشته و اطراف آن با تزئینات اسلامی احاطه شده است.
در ارتفاع مشابه، در زیر کمربند، ۶ آیه از قرآن به چشم می خورد. هریک از این آیات در قاب جداگانه ای نوشته شده و در حدّ فاصل این قاب ها، طرح فانوس مانندی ـ شکل شماره ۸ ـ وجود دارد که هرکدام از این عبارات در آن نوشته شده است:
«يا حيّ يا قيّوم»، «يا رحمنُ يا رَحيمُ»، «الحمدُ لله ربِّ العالمين»
(شکل های ۸ ـ ۹ ـ ۱۰)
همه نقوشی که در زیر کمربند قرار دارد، به روش خاصی از نوشتار عربی خطاطی و به صورت طرح های برجسته، زردوزی گردیده که آن را با نخ نقره روکش شده با طلا به هم بافته اند. در هر ضلع کعبه آیاتی از قرآن نوشته شده است:
اول، ضلع ملتزم:
که شامل الف: کمربند، ب: ناحیه زیر کمربند و ج: پرده مجاور در خانه کعبه است.
الف: کمربند
۱ . به نام خداوند بخشنده مهربان، به یاد داشته باش که ما این خانه را محلّ تجمع و مکان امن قرار دادیم و
مقام ابراهیم را مکانی برای نماز (۲۸۹ سانتی متر)
۲ . و ما به ابراهیم و اسماعیل(علیهما السلام) فرمان دادیم که خانه مرا برای طواف کنندگان، مجاوران، رکوع کنندگان و ساجدین، پاک و پاکیزه کنند (۳۰۳ سانتی متر)
۳ . و به یاد آورید هنگامی را که ابراهیم و اسماعیل پایه های خانه کعبه را بالا می بردند و می گفتند: پروردگارا! از ما بپذیر که تو شنوا و دانایی (۳۱۴ سانتی متر)
۴ . پروردگارا! ما را تسلیم فرمان خود قرار ده و از دودمان ما امتی که تسلیم فرمانت باشند بهوجود آور و آداب عبادتمان را به ما بیاموز که تو توبه پذیر و مهربانی (۳۳۸ سانتی متر)
ب: ناحیه زیر کمربند
این قسمت شامل بیانیه اهدا کننده، سوره اخلاص و سه طرح فانوس مانند است.
بیانیه اهدا کننده به این صورت آمده است: این پرده در مکه مکرمه تهیه شده و پیش کشی است به خانه کعبه (۴۹۰ سانتی متر)
علاوه بر این، صورت اخلاص به ابعاد (۸۵ × ۸۲ سانتی متر) و سه طرح فانوس مانند نیز به صورت ذیل به چشم می خورد:
۱ . الحمد لله ربّ العالمین (۷۲ × ۵۸ سانتی متر)
۲ . یا حیّ یا قیّوم (۴۶ × ۶۵ سانتی متر)
۳ . یا رحمن یا رحیم (۴۶ × ۶۵ سانتی متر)
ج: پرده مجاور در کعبه، در قسمت «باب ملتزم» پرده در کعبه است. این پرده مزین، برای نخستین بار در سال ۸۱۰هـ . ق بر در کعبه نصب شد و تا کنون بر آن باقی است (البته به استثنای سالهای ۸۱۶ و ۸۱۷ و ۸۱۸هـ . ق.).
پرده شامل پنج قسمت است که آن ها را به هم دوخته اند و مساحت هر قسمت ۲۰۸۶ متر مربع است. این قسمت مشابه سایر قسمت های پرده، از پارچه ابریشم سیاه رنگ تهیه شده است. بر روی آن تزیینات اسلامی به صورت طرح برجسته زردوزی و طراحی شده است که بهوسیله نخ نقره با روکش طلا به هم بافته اند.
همچنین آیات قرآنی زیر، بر روی آن به چشم می خورد:
ـ سوره حمد بر سه طرف (پایین، چپ و راست) از لبه پرده نوشته شده است.
ـ در بالای پرده این آیه نوشته شده است: «نگاه های انتظارآمیز تو را به سوی آسمان می بینم، اکنون روی تو را به سوی قبله ای که از آن خشنود باشی برمی گردانم».
ـ در زیر آن، این آیه آمده است: «برای آمرزش پروردگارتان و رسیدن به بهشتی که به وسعت آسمان ها و زمین است و برای پرهیزکاران آماده شده بر یکدیگر پیشی بگیرید.»
ـ اندکی پایین تر ۴ طرح فانوس مانند شامل آیه } اللهُ نُورُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ{ است که با نقوش اسلامی مزیّن شده.
در قسمت پایین تر، آیة الکرسی نوشته شده است تا جایی که می رسد به: } لا إِکْراهَ فِي الدِّينِ{ تقریباً در وسط پرده آیه ۲۷ سوره فتح آمده است: «بسم الله الرحمن الرحیم خداوند رؤیای رسولش را به حقیقت رساند تا بنابر اراده خدا همه شما در نهایت امنیت، تقصیر کرده و بدون هیچ ترسی به مسجدالحرام داخل شوید.»
سوره اخلاص در زیر همه این ها و درون دو دایره به همراه این آیات نوشته شده است: «محمد، پیامبر خداست و کسانی که با او هستند، با کافران سخت گیر و با مؤمنان مهربان اند.»
و ما بین آن ها آمده است: «بگو ای بندگان من، که بر نفس خویش اسراف کرده اید، از رحمت خدا ناامید نباشید. خدا تمامی گناهان شما را می بخشد که او آمرزنده مهربان است.»
پایین تر که می آییم می رسیم به: «لا إله إلاّ الله الملک الحقُّ المُبين» و «محمدٌ رسولُ الله صادقُ الوعْدُ الأمين».
سپس در زیر آن، سوره قریش و در انتهای پرده، این عبارت دیده می شود:
«این پرده در مکه مکرمه تهیه شده و به عنوان هدیه به خانه کعبه پیش کش گردیده است.»
دوم: هجر اسماعیل
الف: کمربند که خود شامل ۴ بخش است:
۱ . حج در ماه های معینی است، هرکس در آن ماه ها خود را ملزم به انجام این فریضه کرد در اثنای حج از نزدیکی با زنان، فسق و جدال خودداری کند (۳۲۳ سانتی متر)
شکل شماره ۱۲ ص۲۷
۲ . خداوند از کار خیری که انجام می دهید آگاه است، زاد و توشه تهیه کنید که بهترین توشه پرهیزکاری است و از من پروا کنید ای خردمندان (۲۳۸ سانتی متر)
۳ . خدا را به یاد داشته باشید آن چنان که شما را هدایت کرد اگرچه پیش از آن از گمراهان بودید. سپس از همان جا که مردم به سمت منا کوچ می کنند کوچ کنید و از خدا آمرزش بطلبید که او آمرزنده مهربان است (۱۹۹ سانتی متر)
۴ . بر شما گناهی نیست که از فضل پروردگارتان در ایام حج برخوردار شوید. چون از عرفات بازگشتید در مشعرالحرام خدا را یاد کنید (۲۵۲ سانتی متر)
ب: زیر کمربند:
۱ . بندگانم را آگاه کن که من بخشنده مهربانم (۲۴۰ سانتی متر)
۲ . خداوند می فرماید: «و هنگامی که بندگان از تو درباره من سؤال می کنند، بگو من نزدیکم و هرکه مرا بخواند دعایش را اجابت می کنم (۲۴۳ سانتی متر)
علاوه بر اینها، سوره اخلاص با ابعاد (۸۵ × ۸۲ سانتی متر) و سه طرح فانوس مانند با این مضامین وجود دارد:
۱ . الحمد لله ربّ العالمین (۷۲ × ۵۸ سانتی متر)
۲ . یا حیّ یا قیّوم (۴۶ × ۶۵ سانتی متر)
۳ ـ یا رحمن یا رحیم (۶۵ × ۴۶ سانتی متر)
سوم: مستجار (میان رکن یمانی و حجر اسماعیل)
الف: کمربند که مشتمل بر ۴ قسمت می باشد
۱ . به خاطر بیاور زمانی را که مکان خانه کعبه را برای ابراهیم(علیه السلام) آماده ساختیم و به او گفتیم: چیزی را همتای من قرار مده، خانه ام را برای طواف کنندگان، قیام کنندگان و سجده کنندگان، از هرگونه آلودگی پاک ساز (۳۲۸ سانتی متر)
۲ . و مردم را به حج دعوت کن تا پیاده و سواره بر مرکب های لاغر از راه های دور به سوی تو بیایند (۲۴۳ سانتی متر)
۳ . که شاهد منافع گوناگون خویش باشند و نام خدا را هنگام ذبح بر چارپایانی که به آنان داده ایم ببرند. پس، از گوشت آن ها بخورید و بینوایان فقیر را نیز اطعام کنید. (۳۳۷ سانتی متر)
۴ ـ آن گاه آلودگی ها را از خود بزدایند و به نذر خود وفا کرده و بر گرد خانه کعبه طواف کنند (۳۰۴ سانتی متر)
ب: زیر کمربند
۱ . مؤمنان را بشارت ده که برای آن ها از سوی خدا فضل بزرگی است (۲۴۴ سانتی متر)
۲ . هرکدام از شما، از روی نادانی کار بدی انجام دهد سپس توبه نماید، مشمول رحمت خدا می شود; چرا که او آمرزنده مهربان است.
به علاوه، سوره اخلاص نیز به ابعاد ۸۵ × ۸۲ سانتی متر و سه طرح فانوس مانند در زیر آن دیده می شود که مشتمل بر این عبارات است:
۱ . الحمد لله ربّ العالمین (×۷۲ ۵۸ سانتی متر)
۲ . یا حیّ یا قیّوم (۴۶ × ۶۵)
۳ . یا رحمن یا رحیم (۴۶ × ۶۵)
چهارم: حجرالاسود (مابین رکن یمانی و حجرالاسود)
الف: کمربند که شامل ۴ قسمت به شرح زیر می باشد:
۱ . بگو خدا راست گفته و از آیین ابراهیم(علیه السلام) پیروی کنید که او از مشرکان نبود. (۲۵۴ سانتی متر)
۲ . نخستین خانه ای که برای هدایت مردم قرار داده شد، همان است که در سرزمین مکه است. که پربرکت و مایه هدایت جهانیان است (۲۶۷ سانتی متر).
۳ . در آن نشانه های روشن; از جمله مقام ابراهیم است و هرکس داخل آن شود در امان است (۲۰۳ سانتی متر).
۴ . حج این خانه برای خدا بر کسی واجب است که توانایی رفتن به سوی آن را دارد و هرکس کفر بورزد بداند که خدا از همه جهانیان بی نیاز است (۳۰۳ سانتی متر)
ب: زیر کمربند
۱ . بزرگ داشتن شعائر الهی، به راستی از پرهیزکاری دل ها است (۲۴۲ سانتی متر)
۲ . و من هرکه را که توبه کند، ایمان آورد و عمل صالح انجام دهد و سپس هدایت شود می آمرزم (۲۳۷ سانتی متر)
همچنین سوره اخلاص به ابعاد ۸۵ × ۸۲ سانتی متر و سه طرح فانوس مانند با محتوای زیر مشاهده می شود:
۱ . الحمد لله ربّ العالمین ۷۲ × ۵۸ سانتی متر
۲ . یا حیّ یا قیّوم (۴۶ × ۶۵)
۳ . یا رحمن یا رحیم (۴۶ × ۶۵)
تصاویر ص۳۴ کتاب؟؟؟
مراحل تهیه پرده خانه کعبه
مرحله اول: رنگ آمیزی:
رنگ آمیزی، نخستین مرحله از مراحل تولید در کارخانه است.
در حوزه رنگرزی، بهترین نوع از ابریشم طبیعی جهان تأمین شده است. که در ابتدا به صورت کلاف های نخ خام و پوشانده شده با یک لایه صمغ است. وجود همین صمغ باعث می شود که ابریشم حالت زرد رنگی به خود بگیرد. کلاف های نخ حدود ۱۰۰ گرم وزن، ۳۰۰۰ متر طول و ۷۶ سانتی متر ارتفاع دارند. این نخ طبیعی، طی دو مرحله رنگ آمیزی می شود که عبارت اند از:
الف) برداشتن صمغ از روی ابریشم: این عمل در حوضچه های رنگرزی با دمای بالا محتوی صابون روغن زیتون و بعضی مواد شیمیایی با ترکیبات قلیایی متوسط، انجام می گیرد. کلاف ها برای مدت ۲ ساعت در دمای ۹۰ درجه سانتی گراد در این مواد غوطهور می مانند سپس چندین بار آن ها را با آب شستشو می دهند.
ابریشم طبیعی بار دیگر رنگ سفید اولیه خود را باز می یابد و برای رنگ آماده می شود. در این مرحله، ابریشم چیزی حدود ۲۷ تا ۳۰ درصد وزن خود را از دست می دهد.
ب: این مرحله نیز در حوضچه هایی با دمای بالا انجام می شود; جایی که رنگ های از پیش تعیین شده، با هم مخلوط شده اند. رنگ سیاه برای سطح خارجی پرده خانه کعبه و رنگ سبز برای سطح داخلی آن انتخاب شده است.
رنگ آمیزی برای مدت دو ساعت و در دمای ۹۰ درجه سانتیگراد در حوضچه ها انجام می گیرد، سپس کلاف ها چندین بار شستشو می شوند تا رنگ اضافه آن خارج شود.
سپس خشک شده و به حوزه مکانیزه تولید فرستاده می شوند.
روند کار رنگ آمیزی با وزن کردن نخ های لازم برای هر دستگاه ادامه می یابد. سپس مقدار رنگ متناسب با آن ها مهیا می شود. در این مرحله بعضی ترکیبات شیمیایی را که باعث تثبیت رنگ می شود، به آن می افزایند. این مواد رنگ پارچه را در مقابل تابش نور خورشید شستشو و سایش تثبیت می کند.
ابریشم به طور خودکار، به مدت ۲ ساعت پیاپی، در دستگاه می چرخد، بعد از آن، ابریشم چندین بار آبکشی و سپس خشک می شود. در این هنگام نخ ها به صورت کاملاً همگن و مانا در می آید و قابلیت آن را دارد که برای مدت یک سال در مقابل گرمای طاقت فرسای مکه و نیز فرسایش ناشی از دست کشیدن جمعیت طواف کننده دوام بیاورد.
مرحله دوم: نساجی
* مراحل بافندگی
الف: بافت مقدماتی: برای تبدیل کلاف ابریشم به دوک نخ، باید آن را بر روی دستگاه مخصوصی پهن کرد; به این صورت که نخ ها به حالت طولی، کنار هم، بر روی یک استوانه مرتب می شوند. این مرحله منجر به تولید «تار» در پارچه می شود.
سپس انتهای نخ ها از شانه های دستگاه بافندگی عبور داده می شود. این مرحله را مرحله اتصال می گویند نخ های عرضی (پود) به دور چرخ های خاصی که به آن ماسوره می گویند پیچیده می شود و درون ماکو ثابت می شود ماکو در میان نخ های طولی (تار) به حرکت درمی آید و از سویی به سوی دیگر می رود تا پارچه تولید شود.
در گذشته این مراحل به صورت دستی انجام می گرفت، ولی اکنون، پس از پیشرفت متوالی در روش های تولید، بافت دستی جای خود را به بافت ماشینی داده است.
ب: بافت دستی: ارزش پارچه دست بافت در عرصه بین المللی کاملاً شناخته شده است. با وجود پیشرفت های اخیر در صنعت بافت پارچه ماشینی، هنوز بسیاری در تولید پارچه دست بافت رقابت دارند.
در این کارخانه ارتباط نزدیکی میان قسمت دست بافت و ماشینی برای تولید پارچه مزیّن (سبز یا مشکی) وجود دارد. این کار با دقت فراوان و زحمت و صبر بسیار انجام می گیرد که نتیجه آن شاهکاری در هنر نساجی و مورد ستایش همگان است.
ج: بافت خودکار: کمّیت دیگر در مورد رنگ آمیزی نخ، آماده کردن برای نساجی و عجین کردن آن با دستگاه های پیشرفته بافندگی است. پارچه منقوش در یک دستگاه الکترونیکی و پارچه ساده اولیه، در ماشین دیگری تولید می شده است. با افزایش تقاضا، طبیعی بود که مسؤولان خود را در قبال عملکرد کارخانه مدیون بدانند، لذا به فکر دستگاه های خودکار و پیشرفته بافندگی افتادند. بنابراین، کارخانه به عنوان پیشتاز در عرصه پیشرفت بین المللی در زمینه علم و فن آوری، در جایگاه خاصی قرار گرفت.
مرحله سوم: طراحی
طراحی هنرمندانه و خوشنویسی بر روی پرده ثابت نیست و از دوره ای به دوره دیگر، با جستجوهای پی درپی برای یافتن بهترین طرح در نوع خود، تغییراتی در آن ایجاد شده است. طراح با مطالعه بر روی تزیینات و نقوش اسلامی و انعکاس ایده های خود بر طرح اولیه، تلاش می کند تا توانایی در خور توجه خود را به عرصه ظهور برساند و سرانجام بهترین نقوش در فضاهای از پیش تعیین شده طراحی می شود. پس از رنگ آمیزی و سایه روشن زدن، طرح ها که شامل تزیینات و نقوش است، روی پارچه چاپ می شود. طراحی نقوش بر پشت و روی پرده کاملاً مشابه یکدیگر است. طرح های ویژه بر روی الگوهای خاصی از کاغذ پیاده می شود و بر روی دستگاه بافندگی نصب می گردد. به این ترتیب الگوی لازم برای بالا و پایین رفتن نخ ها، تنظیم تزیینات و هماهنگی کلیشه ها به دستگاه داده می شود. نقوشی که می باید بر روی پارچه برگردانده شود، در حوزه چاپ (که در سال ۱۳۹۹هـ . ق تأسیس گردیده) کار انتقال آن انجام می گیرد.
روش جدیدی در چاپ، جایگزین روش قدیمی شده است که به صورت پاشیدن گرد و آغشتن آن بر نقوش حکاکی شده و سپس برگرداندن نقوش بر روی پارچه انجام می شود.
مرحله چهارم: چاپ
در بخش چاپ، ابتدا دستگاه بافندگی آماده به کار می شود، که شامل دو قسمت چوبی مشابه هم است. کمربند، پرده مجاور در کعبه و سایر تزیینات بر روی ابریشم سیاه رنگ چاپ شده است. کار چاپ توسط کلیشه های مخصوص انجام می گیرد. آماده کردن کلیشه ها نیازمند تلاش و مهارت فراوان است که در این مجمل نمی گنجد.
به طور کلی، کلیشه یا شاپلون نوعی قاب است که توسط نایلون یا پارچه ابریشم با منفذهای خاص کشیده می شود. برای تبدیل شاپلون به الگوهای چاپ، کلیه سوراخ ها به جز آن هایی که برای طرح آماده شده برای چاپ مورد نیاز است، باید مسدود شود.
سپس نوعی ماده شیمیایی که در مقابل نور خاصیت جامد پیدا می کند، بر روی شاپلون پخش می شود. بنابر این، در تاریکی روی سطح پخش و سپس خشک می شود.
طرح های مورد نظر به صورت سیاه رنگ روی پلاستیک شفاف چاپ می شود تا همانند نگاتیو عمل کند. این فیلم بر روی شاپلون طرح ریزی و عکس برداری می شود و چندین دقیقه در معرض نور قرار می گیرد. نور به تمام سطح فیلم به جز قسمت هایی که با رنگ سیاه پوشانده شده، نفوذ می کند. پس از عکس برداری و شستشو، ماده پخش شده از این قسمت ها جدا می شود و فقط در جاهایی که منفذ وجود دارد باقی می ماند. در این مرحله شاپلون به صورت الگوی طراحی شده برای چاپِ نقوش روی پارچه آماده شده است.
در حوزه چاپ جوهرهای خاصی تهیه شده که به راحتی از منافذ روی شاپلون
عبور می کند، لذا پس از مشخص شدن نخ ها و نقوش، چاپ به صورت دقیقی صورت
می پذیرد.
توسعه حوزه چاپ:
حوزه چاپ کارخانه، کار تولید خود را در سال ۱۳۹۹هـ . ق آغاز کرد. تمامی دستگاه ها دستی و به صورت بومی شناخته شده بودند.
به دلیل کند بودن روند تولید و نیز همگام شدن با توسعه برنامه ها، تعدادی از تجهیزات به صورت زیر نوسازی شدند:
۱ . دستگاه عکاسی خودکار (اتوماتیک) ۲ . کوره خشک کننده شاپلون ۳ . کوره خشک کننده نقوش برجسته.
۱ . دستگاه عکاسی خودکار: ظهور فیلم های گرفته شده به وسیله دستگاه و انتقال
آن روی ابریشم، ظرف مدت چند دقیقه صورت می گیرد. استفاده از این دستگاه چند
مزیت دارد:
الف: با مکیدن هوا به صورت خودکار و کنترل شده اسلایدها روی ابریشم چاپ می شود.
ب: این دستگاه دارای قابلیتی است که زمان عکاسی را به هنگام نیاز کنترل می کند تا چراغ ها به طور خودکار در پایان فرایند خاموش شوند.
ج: سرعت و راحتی عملکرد آن در مقایسه با دستگاه مشابه دستی قابل توجه است.
۲ . کوره خشک کننده شاپلون: این قسمت جعبه نفوذناپذیر بزرگی است به همراه یک رسّام که شاپلون را آماده می کند و نیز شامل یک سیستم کنترل گر دما است که دمای مورد نیاز را در طول مدّت فرآیند خشک کردن فراهم می کند و در نهایت، بهترین نتیجه پس از پوشاندن شاپلون با رنگ حاصل می شود.
۳ ـ کوره خشک کننده نقوش برجسته: این قسمت نوعی لایه ضخیم حصیرمانند است که حرکات مکانیکی متداومی دارد. در فاصله معینی از وسط لایه ضخیم هوای گرم با دمای کنترل شده به داخل پمپاژ می شود. نقوشی که احتیاج به خشک شدن دارند، در قسمت راست قرار داده می شوند; به طوری که با جریان هوای گرم که از راست به چپ در حرکت است در تماس باشد و در انتهای کار به صورت کاملاً خشک از بخش چپ بیرون می آیند.
مرحله پنجم: آراستن
پس از تولید پارچه و طراحی بر روی آن، به مهم ترین مرحله از منقوش کردن پرده خانه کعبه می رسیم که مرحله آراستن پارچه با نخ های طلا و نقره است.
این فرآیندِ منحصر به فرد، طبق مراحل زیر صورت می پذیرد:
۱ . قرار دادن نخ ها با تراکم متفاوت در یک ریل.
۲ . چاپ نقوش بر روی پارچه طراحی شده در کارگاه بافندگی.
۳ . تنظیم کردن قاب نقوش برجسته بر روی سطح پارچه.
قاب هایی که با نخ زرد تزیین شده با نخ طلا مزیّن می شوند و قسمت هایی که با نخ سفید نقش داده شده اند با نخ نقره و با مهارت خاصی تزیین می شوند. سپس قاب های برجسته با نخ نقره خالص یا نقره روکش شده با طلا پوشانده می شوند. این قاب ها حدوداً به اندازه ۲ سانتی متر از سطح پارچه برجستگی دارند. همین امر باعث می شود کار اجرای آن با دستگاه بسیار مشکل باشد.
کار دستی به صورت مداوم و خستگی ناپذیر ادامه می یابد تا شاهکاری هنری را، که نشان دهنده دقت و کمال است، به ظهور برساند. بنابراین، پرده آماده می شود تا در نهم ذی الحجّه روزی که زائران برای انجام مراسم در عرفات هستند، بر روی کعبه پوشانده شود.
سرانجام هنگامی که زائران از اعمال عرفات فارغ می شوند و به سوی مسجدالحرام سرازیر می شوند تا طواف نهایی اعمال حج را به جا آورند، کعبه را با پوششی مجلّل تر و با شکوه تر از گذشته می بینند.
مرحله ششم: آزمایشگاه
همه تلاش دست اندرکاران امر بر این است که تا حدّ اعلا کیفیت تولید را ارتقا ببخشند. به این منظور، بخشی تحت عنوان آزمایشگاه کنترل کیفیت بهوجود آمده که شامل ۳ قسمت است:
اول: ساختمان آزمایشگاه و تجهیز آن با تمامی امکانات و ملزومات.
دوم: تجهیز آن با تعدادی از سامان و ابزار آزمایشگاهی.
سوم: سفارش دادن آخرین گروه از وسایل مورد نیاز، که عبارت اند از:
۱ . دستگاهی برای اندازه گیری پایداری رنگ در مقابل تعرّق.
۲ . دستگاهی برای اندازه گیری ضخامت پارچه.
۳ . دستگاهی برای اندازه گیری دوام و مقاومت نخ ها که به صورت مکانیزه انجام می گیرد.
۴ . دستگاهی برای اندازه گیری مقاومت پارچه در مقابل آتش سوزی که به کامپیومتر متصل می شود.
۵ . دستگاهی برای اندازه گیری میزان سایش.
۶ . دستگاهی برای اندازه گیری میزان پایداری رنگ در مقابل شستشو.
همچنین آزمایشگاه ابزارآلات لازم را برای محاسبه مقاومت پارچه در مقابل نور، داراست. این کارخانه در نوع خود بهترین به شمار می رود و به پیشرفته ترین دستگاه های بین المللی مجهز است و چیزی در حدود ۲ میلیون ریال سعودی ارزش گذاری شده است.
مرحله هفتم: متصل کردن قسمت های مختلف پرده به یکدیگر
پارچه پرده خانه کعبه بهوسیله ماشین های خاصی در ابعاد ۱۴ متر در ۱۰۱ سانتی متر تولید و پانزده بار عیناً تکرار می شود.
پارچه هریک از ۴ قسمتِ کعبه، به صورت جداگانه و با توجه به عرض همان قسمت بریده می شود. سپس با رعایت و حفظ طرح به هم دوخته و با پارچه ای نخی با همان ابعاد آستر می شود.
لبه های پارچه از هر طرف به هم کوک زده می شود و با نخ هایی به قطر ۷ سانتی متر دوخته
می شود تا مقاومت و پایداری لبه های پارچه را افزایش دهد.
قسمت بالای پارچه با طناب های ضخیمی به هم متصل می گردد و سپس از داخل یک حلقه عبور می کند. پارچه به کمک طناب و حلقه، آویزان می شود.
قسمت های تزیین شده کمربند، زیر آن و نقوش فانوس مانند در هر ضلع کعبه، که طول های متفاوتی دارند، به همین صورت به هم وصل می شوند.
۴ ضلع کعبه به این صورت است: ۱۸/۱۰ متر، ۸۹/۹ متر، ۲۰/۱۰ متر و ۴/۱۲ متر.
با توجه به سنگین بودن بخشی از پرده، که مجاور در کعبه است، آن را مستقیماً به دیوار همان قسمت نصب می کنند، لبه ها نیز به اضلاع مجاور محکم می شوند.
قبل از تعویض پرده، کمیته مخصوصی که مسؤول بازرسی از قسمت های مزیّن است تشکیل می شود. بعد از غروب روز نهم ذی حجه، روزی که زائران در عرفات وقوف دارند، پرده جدید که شامل ۴ قسمت است، به مسجدالحرام منتقل می شود.
هر قسمت جداگانه روی کعبه نصب می شود. هنگامی که همه قسمت ها از بالا به کعبه متصل شد، هرکدام از اضلاع نیز به یکدیگر اتصال می یابند. با نصب قسمت های جدید، بخش های قدیمی جدا و به پایین رها می شوند. بعد از آن، کمربند به صورت ممتد هر ۴ ضلع کعبه را دربرمی گیرد. گفتنی است در پرده برای ناودان طلا حفره مخصوص تعبیه شده است.
بعد از قرار گرفتن پرده در همه اضلاع و نصب کمربند، نوبت به اتصال گوشه ها و کوک زدن آن ها به یکدیگر می رسد.
نصب پرده مهارتی خاص می طلبد. در مقابل درِ کعبه شکافی در پرده درنظر گرفته شده که همانند پرده ۳۰/۳ متر طول دارد. ۳ حلقه در قسمت سیاه رنگ پارچه درنظر گرفته شده تا ریسمان های پرده در زیر پارچه از آن عبور کند و به این صورت پرده به بالای کعبه متصل شود.
در طول ایام حج، همه ساله مراسمی در کارخانه پرده بافی با حضور مقامات بلندپایه کشوری، خبرنگاران و اصحاب رسانه ها برگزار می شود که طی آن پرده جدید به کلیددار کعبه تحویل داده می شود.
سایر تولیدات کارخانه:
اکنون این پرسش به ذهن خطور می کند که آیا پرده خانه کعبه، تنها محصول تولیدی کارخانه است؟! شاید بسیاری، از دیگر تولیدات کارخانه بی اطلاع باشند.
پرده داخلی خانه کعبه و هدایای یادبود ـ که تزیینات آن با پرده کعبه مشابه است ـ نیز در کارخانه تولید می شود. این هدایا به نشانه برادری مسلمانان جهان به شخصیت ها و مقامات بلندپایه جهانی که به عربستان سفر می کنند، اهدا می شود. ابتکار دیگر کارخانه، تأسیس بخشی برای تهیه پرچم است; بدین منظور کمیته ویژه ای برای تهیه پرچم با توجه به قاعده، ابعاد و سلسله مراتب آن تشکیل می شود. پرچم ها در اندازه های مختلف برای مدارس و ادارات دولتی آماده می شوند. همه زائران با مشاهده پرده خانه کعبه و کارخانه متوجه تلاش و زحمت بی اندازه دست اندرکاران آن می شوند و بدون اغراق باید گفت که صفحات این نوشتار توانایی بیان حق مطلب در این باره را ندارد.
کارخانه پرده بافی خانه کعبه، در سال ۱۳۴۶هـ . ق آغاز به کار کرد و تا سال ۱۳۵۷هـ . ق. به کار خود ادامه داد. پس از آن، کارخانه در سال ۱۳۸۲هـ . ق از نو مشغول به کار شد که تا به امروز ادامه دارد.
کار در سال ۱۳۸۲ با جمعاً ۱۶ نفر نیروی انسانی از سر گرفته شد که این تعداد اکنون به ۲۴۰ نفر افزایش یافته که ۱۰ نفر از آنان تکنیسین های خارجی هستند.
کارخانه، شامل ۶ بخش است. در حالی که در آن زمان فقط با ۳ بخش آغاز به کار کرد.
این بخش ها هریک مخصوص تولید یک قسمت از پرده است; بخش تولید کمربند، بافت دستی و رنگرزی و سه بخش جدید بافت ماشینی، چاپ و پرچم.
پارچه کعبه از ابریشم خالص و به عنوان ماده خام از خارج وارد شده و سپس در کارخانه رنگ می شود. هر پرده کعبه چیزی حدود ۶۷۰ کیلوگرم ابریشم بافته شده برای مساحتی بالغ بر ۶۵۸ متر مربع نیاز دارد. که این مقدار شامل ۴۷ طاقه است، هرکدام با ۱۴ متر طول و ۱۰۱ سانتی متر عرض.
قسمت های زربافت که روی پارچه محکم می شود، شامل ۱۶ قسمت می باشد. با طول ۴۷ متر و عرض ۹۵ سانتی متر، علاوه بر این ها ۴ رکن کعبه با سوره اخلاص، ۶ قسمت زیر کمربند با آیات قرآن، قسمتی در پایین پرده که اهدا کننده آن را مشخص می کند و نیز ۱۲ طرح فانوس مانند در چهار طرف کعبه به صورت طلا فام به چشم می خورد. پرده مجاور در کعبه نیز با ابعاد ۳۲/۶ متر طول، ۳۰/۳ متر عرض شامل آیات فراوانی است که با نخ های طلا و نقره مزیّن شده است.
پرده خانه کعبه چیزی حدود ۱۷ میلیون ریال سعودی هزینه دربر دارد که شامل هزینه خرید مواد خام، دستمزد کارگران و کلیه مخارج مرتبط با تولید پرده است.
توجه و مراقبت ویژه نسبت به پرده خانه کعبه و کارخانه، باعث پیشرفت های زیادی در زمینه چاپ عالی قرآن شده است:
در سال ۱۴۱۰ مطالعاتی دقیق، منجر به تحوّل جامعی در حوزه رنگ آمیزی شد. این فرآیند در گذشته به صورت دستی و با گرم کردن مستقیم توسط گاز انجام می گرفت. دو دستگاه مدرن رنگ آمیزی از یکی از کارخانه های بزرگ جهان با قیمت ۲۱۲ هزار دلار خریداری شد که شامل دو دستگاه برای تأمین ابریشم هریک با ظرفیت ۱۹ کیلوگرم و نیز یک دستگاه خشک کننده ابریشم با استفاده از نیروی گریز از مرکز، همچنین شامل ماشین تولید بخار است که بخار لازم برای گرم کردن مستقیم را فراهم می کند.
به این ترتیب، بسیاری از بخش های حوزه رنگ آمیزی با این دستگاه مرتبط هستند و منجر به ذخیره ۱۵ تا ۲۰ درصد از ابریشم مورد استفاده در هر طاقه می شود.
چون ابریشم مورد نیاز پرده به شکل کلاف از خارج وارد می شود، باید به صورت دوک دربیاید. روش قبلی تبدیل به دوک به این صورت بود که یک چرخ با موتور مرتبط می شد و کارگران آن را به کار می انداختند. همین امر منجر به سفت شدن دوک ها و در نتیجه کند شدن سرعت فرآیند چرخش و هدر رفتن مقدار زیادی از ابریشم ها می شد.
در سال ۱۴۱۰هـ . ق. دستگاهی برای تابیدن دوک ها فراهم شد. دستگاه فوق دوک هایی کاملاً مشابه از نظر شکل و تراکم تولید می کند و با قیمت ۷۵۱۰۰ فرانک سوئیس خریداری شده است. در همان سال ماشین نخ ریسی خودکار برای تنیدن نخ ها به صورت ماسوره (مورد استفاده در تهیه پود) از یک کارخانه بین المللی با قیمت ۶۲ هزار مارک آلمان خریده شد. چون پودهای تولید شده فقط برای تعداد ۴ تا ۶ ماسوره کفایت می کرد، دستگاهی تهیه شد تا این کار را به طور خودکار و همزمان انجام دهد.
در گذشته هر ماشین به طور جداگانه کار می کرد و در ابتدا فقط با دو ماسوره سپس ۳ و بعد به ۴ ماسوره رسید، ولی این فرآیند مدت زمان زیادی به طول انجامید.
ماشین دیگری نیز برای متراکم کردن تارهای نخ تهیه شد، که می تواند در یک دقیقه ۶۰۰ ماسوره تولید کند و در نهایت از نخ های متراکم شده تعداد ۹۹۰۰ ماسوره بهوجود می آید که اگر قرار بود این کار به صورت دستی انجام بگیرد، حدود یک ماه به طول می انجامید.
در تاریخ ۳۰/۱۰/۱۴۱۷هـ . ق. قراردادی با یک کمپانی معروف سوئیسی منعقد شد که طی آن، ۳ دستگاه بافندگی برای کارخانه تهیه شد.
یکی از این دستگاه ها به واحد الکترونیکی ـ انفورماتیکی مجهز بود که انرژی آن ۲۶۸۸ اسب بخار و مقام اول در زمینه بافندگی را داراست.
هرکدام از قسمت ها به بخش الکترونیکی مجهز شده اند تا روند تولید و عملکرد دستگاه ها و هرگونه نقص فنی موجود را کشف و گزارش کنند.
بنابراین، هر دستگاه به خودی خود، کارخانه مجزایی است با تمام وسایل مورد نیاز قسمت های یدکی و امدادی. قراردادی به ارزش ۱۰۴۰۰۰۰ فرانک سوئیس منعقد شده که شامل نصب تأسیسات و بهره برداری از تجهیزات کارخانه است. گفتنی است تولید محصول در کارخانه، تنها به تولید پرده کعبه و محصولات مرتبط با آن اختصاص دارد.
اسامی دستگاه های خریداری شده برای کارخانه به این شرح است:
۱ . دستگاه بافندگی مدل S ۶۲۰۰ (با ۱۴۰ سانتی متر عرض) مجهز به واحد الکترونیکی برای تهیه پارچه مشکی پرده خانه کعبه، با توجه به این که مزین نمودن پارچه کار مشکلی است نقوش این پارچه ها توسط کامپیوتر طراحی و برای مدت طولانی در حافظه آن ذخیره می شود. به علاوه، برای محافظت در برابر حوادث پیش بینی نشده و نیز امکان تغییر و اصلاح آن در دیسکت هم ذخیره شده است. هرکدام از نقوش و طرح ها بدون هیچ گونه محدودیتی می تواند وارد حافظه کامپیوتر ذخیره و سپس تولید شود.
۲ . دستگاه مدل S ۶۲۰۰ (با ۲۲۰ سانتی متر عرض) برای بافتن هرگونه پارچه ساده مورد نیاز در قسمت تزیینات کمربند، پرده مجاور در و…
۳ . دستگاه بافندگی مدل S ۶۲۰۰ (با ۲۶۰ سانتی متر عرض) برای تهیه آستر پارچه، کمربند و سایر قسمت ها.
با تهیه این دستگاه ها، هدف اصلی مدیر کل در رابطه با کارخانه، که تلفیق فن آوری نوین و سنتی با یکدیگر است، تحقق می یابد.
پرده خانه کعبه چیزی حدود ۱۷ میلیون ریال سعودی هزینه دربر دارد که شامل هزینه خرید مواد خام، دستمزد کارگران و کلیه مخارج مرتبط با تولید پرده است.
میزان تولید کارخانه:
۱ ـ تولیدات تذهیب شده:
در سال ۱۳۹۵ قمری محصولات طلاکاری شده که عبارت است از کمربند (شامل ۱۶ قسمت)، بخش زیر کمربند (شامل ۳ قسمت)، طرح های فانوس مانند (شامل ۸ قسمت)، چهار رکن بیانیه اهدا کننده و «برقع»(۳۸) بر روی کعبه نصب شد.
در ۱۴۰۵هـ . ق. تعداد بخش های طلا فام با اندکی تغییر به این صورت درآمد:
کمربند شامل ۱۶ قسمت، زیر کمربند ۶ قسمت، طرح های فانوس مانند شامل ۱۱ قسمت، ۴ رکن، بیانیه اهدا کننده و برقع. به عبارت دیگر ۳ قسمت زیر کمربند و ۳ طرح فانوس مانند که حدود ۵ تا ۱۸% است به میزان تولید افزون شده است.
سپس نقوش فانوس مانند به ۱۲ عدد افزایش یافت که به این ترتیب بخش تذهیب شده تکمیل شد و جمعاً به ۳۶ متر رسید که نرخ رشد آن ۲۰۰% است.
۲ ـ هدایای یادبود:
در سال ۱۳۹۵هـ . ق. تعداد هدایای ویژه ای که برای مقامات سایر کشورها تهیه شد، ۳۰ قطعه بود که بیشتر آن ها در اندازه کوچک و زردوزی شده بود.
در سال ۱۴۰۵هـ . ق. تعداد آن ها به ۱۲۰ قطعه رسید که ۳۲ تا از آن ها به کمربند مربوط می شد. میزان این قسمت ها با تعداد بخش های کمربند ـ ۱۶ قطعه ـ برابری می کند.
برخی از بخش های بزرگ تذهیب شده با این مضامین است: یا رحمن یا رحیم، یا حیّ یا قیّوم الحمد لله ربّ العالمین.
۳ . نساجی
در گذشته، کارخانه تنها به تولید پرده خانه کعبه اختصاص داشت و اکنون با توافق دولت و مدیران، محصولاتی به این شرح در آن تولید می شود:
۱ . پرده خارجی خانه کعبه، که به طور معمول تولید می شده است و در آن نسبت به یکسان نمودن خط نوشته ها، برای ایجاد یکنواختی بیشتر در نظر بیننده، دقت فراوان می شود.
۲ . پرده داخلی کعبه به طور دقیق و در حد کمال تولید می شود.
۳ . پارچه ساده که برای تذهیب کاری های کمربند از آن استفاده می شود.
۴ . تهیه پرده یدکی برای کعبه.
۴ . رنگ آمیزی
در همه مراحل ذکرشده برای تهیه پرده، پارچه های بافته شده و کمربند باید از مرحله دیگری که بخش رنگ رزی است عبور کنند. مدت زمان پیش بینی شده برای این مرحله ۱۵۰۰ ساعت است که با توجه به زمان لازم برای رنگ آمیزی نخ های قسمت های مختلف، محاسبه شده است. این حوزه دستخوش پیشرفتی منحصر به فرد شده که در نوع خود بی نظیر است.
بخش های جدیدالتأسیس:
۱ . بخش چاپ: با توجه به لزوم گام برداشتن به سمت افزایش تولید، پشتیبانی و بهره برداری از نیروی عظیم متخصّصین، بخش جدیدی با هدف چاپ قسمت های ذیل ایجاد شد: ۱ ـ کمربند ۲ ـ بخش های طلاکاری شده ۳ ـ تزیینات ویژه ۴ ـ پرچم ۵ ـ تارهای نخ لازم برای تذهیب هدایای یادبود.
۲ . بخش نساجی خودکار: فرآیند توسعه در هر کارخانه، بستگی به شرایط کارخانه و وضعیت نیروی انسانی و تخصصی آن دارد. ادامه کار و توسعه با تولیدات دستی بی نتیجه است; زیرا برآورده کردن هدف افزایش تولید کارخانه را عملاً غیر ممکن می سازد.
ماشین تهیه پرده خانه کعبه بیش از سه سال است که در کنار سایر دستگاه های خریداری شده قبلی (در سال ۱۳۹۵هـ . ق.) مشغول به کار است.
این دستگاه ها مرتباً تعمیر و تنظیم مجدّد می شوند. این بخش در حال حاضر با دقت فراوان و در حد کمال مطلوب و قابل رقابت با کار دستی فعالیت می کند.
۳ . پرچم: در کنار تولید پرچم ها در بخش چاپ، آن ها را در اندازه های مختلف و با ابریشم، نخ های طلا و نقره تزیین می کنند. کار این قسمت در ابتدا با ۶ کارگر و دستگاه های کاملاً معمولی بافندگی آغاز شد تا این که امروز محصولی با کیفیت تولید و آماده می شود.
اهدای پرده کعبه به سازمان ملل متحد
در روز چهارم ربیع الاول سال ۱۴۰۳هـ . ق دولت سعودی پرده خانه کعبه را از طرف مسلمانان جهان به صورت ابتکاری بی سابقه به سازمان ملل متحد تقدیم کرد.
به همین مناسبت مراسم بزرگی در سازمان ملل با حضور دبیر کل، سفیر عربستان و سران بسیاری از کشورها برگزار شد و طی آن پرده خانه کعبه به سازمان ملل اهدا گردید.