«اِنّ اول بيتٍ وَُضِعَ للناس لَلذي ببَكّه مباركاً و هُديً للعالمين.»(آل عمران: ۹۱)
«نخستین خانه ای که برای عموم مردم پایه گذاری شده، همان خانه ای است که در مکه قرار دارد، سرچشمه برکت و چراغ هدایت {برای} جهانیان است.»
این سیاره زمین که امروز ما فرزندان آدم در آغوش گرم و پر محبت آن قرار گرفته ایم و از سرچشمه های نعمت و ثروت بی پایان آن بهره مندیم، روزگارها بر وی گذشت و حوادثی بر سرش آمد و مراحلی را طی نمود تا بساط زندگی در آن گسترده شد و آماده پذیرایی انسان گردید.
سپس آیات وحی در بیابان حجاز بر روح پاک پیامبر تابید و از زبان او به صورت آیات قرآن بر مردم تلاوت شد. از جمله، با بیانات رسا و اشارات لطیف، از آغاز و انجام زمین و آسمان و تحولات آن یاد آوری نموده و در سوره نازعات پس از اشاره به دوران های گذشته زمین، می فرماید:
«بعد از این مراحل، زمین را گسترد و آماده زیست نمود.»
اینجا سوالی پیش می آید: چرا نخستین خانه و ساختمان بر روی زمین، کعبه است؟
مقصود آیه ۹۱ آل عمران این نیست که خانه و ساختمانی پیش از بنیان کعبه نبوده، مقصود این است که نخستین ساختمان برای عموم و به سود عموم، همان است که در مکه پایه گذاری شده، هر ساختمانی که به دست آدمی پایه گذاری شده، به سود فرد یا جمع یا ملتی و به زیان دیگران است. هر سازنده ای می خواهد خود در محیط معیّن آزاد و دیگران محدود باشند. اما خانه ای که به نام خدا و برای همه پایه گذاری شده، می گوید: همه باید تسلیم حق باشند و حق برای عموم است. خداوند جا و مکان ندارد و محتاج به خانه و قطعه زمینی نیست. فرق خانه ای که بنام خداست با دیگر خانه ها این است که آن جاها اراده شخص حاکم و منافع فرد محور است، اینجا اراده حق حاکم و سود عموم محور است. در اینجا مرکزیت اراده و حرکات از خود پرستی به خداپرستی باید برگردد.
خانه کعبه نخستین خانه است که بنام خدا و به سود عموم تاسیس گردیده و از روی آن هزاران خانه بنام دیر و کلیسا و مسجد، در شعاع های دور و نزدیک، شناخته شده که همه بنام خداست. در نخستین قطعه آماده شده و آبادِ زمین، بر پا گشته تا مالکیت خداوند و بهره برداری و آزادی عموم خلق در تمام قطعاتی که به تدریج آباد و گسترده شده، فراموش نشود.
به ابراهیم خلیل و یا قبل از او دستور داده شد، نخستین قطعه گسترده زمین بنام خدا بنا شود تا بشری که در اطراف زمین سبز می شود و خود را در بالای این سفره پر از نعمت می نگرد، حرص او را بر ندارد و صاحبان خانه و حق مهمانان دیگر را فراموش نکند و به اشتباه، خود را مالک و صاحب گمان ننماید. متوجه اولین ساختمان نمونه و جای مهر خدا باشد و همه قطعات زمین را با همان چشم بنگرد و اگر زمان ها گذشت و آدمیان غافل خود پرست، زمین را مِلک خود دانستند و هر دسته برای قطعات آن خون یکدیگر را ریختند و دست یکدیگر را از استفاده بازداشته و موقعیت خود و صاحب خانه را فراموش کردند، باشد که از روی این ساختمان و نخستین نمونه، روزی، به موقعیت خود و زمین آشنا شوند و زمین مانند مسجد برای همه و بنام خدا گردد.
پیامبر خدا(ص) در روز فتح مکه فرمود: «سراسر زمین برای من مسجد و طهور قرار داده شد.» و نیز فرمود:«براستی روزگار و زمانه دور زد و برگشت به هیات نخستین روز که خداوند، آسمان ها و زمین را آفرید.» شاید بهترین تفسیر این باشد که روز آفرینش، جز نام خدا نامی در میان نبود و خانه فقط بنام خدا بر پا شد، ولی در دوره های جاهلیت و اوهام و خود پرستی خلق، پرده ای بر روی مقصود اولی آفرینش زمین و ساختمان این خانه کشید و خانه خدا، خانه افتخار عرب و قریش و وسیله مال و جاه و مرکز بت ها شد. رسول خدا(ص) این پرده ها را برچید و افتخار عرب بر عجم و قریش بر عرب را از میان برد و بتها را سرنگون گردانید.
سرانجام باید گفت که: کعبه خود سنگ نشانی است که ره گم نشود… .
—————————-
* منبع:
– به سوی خدا می رویم، آیت الله سید محمد طالقانی، نشر مشعر،